Cõng vợ chạy 200 mét ở Cần Giờ: niềm vui cộng đồng và một tầng nghĩa chưa được gọi tên

Trên đoạn đường thẳng dài 200 mét ở Cần Giờ, một người đàn ông 34 tuổi cõng người vợ 29 tuổi trên lưng. Bước chân ngắn, đầu gối khuỵu, thân trên đổ về phía trước. Khi hai người chạm vạch đích, đồng hồ hiện hơn ba phút.

Ba phút cho 200 mét. Một người đi bộ nhanh cũng hoàn thành quãng đường ấy trong khoảng hai phút rưỡi. Nhưng ở đây có thêm 40 đến 50 kilôgam trên lưng, tương đương khoảng 55 đến 75 phần trăm khối lượng cơ thể của người cõng. Tốc độ rơi vào khoảng 1,1 mét mỗi giây, tức bốn kilômét một giờ. Đó là nhịp của một người vừa đi vừa thở, không phải nhịp của một cuộc đua.

Vậy chính xác thì hàng trăm người đứng dọc đường ở Cần Giờ đang xem gì?

Một trò chơi cộng đồng trong khuôn khổ giải chạy

Cuộc đua cõng vợ diễn ra trong khuôn khổ HDBank Green Marathon tại Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh, và được xếp vào nhóm hoạt động bên lề, tổ chức trước ngày chạy cự ly 42 kilômét đúng một ngày. Ban tổ chức duy trì thể thức này năm năm liên tiếp, bên cạnh hai cự ly dành cho trẻ em là 1,5 kilômét và 3 kilômét. Hàng trăm người dân địa phương có mặt dọc đường chạy.

Đôi giành chiến thắng là anh Xuân Thêm, 34 tuổi, và chị Thùy Linh, 29 tuổi, cùng thuộc câu lạc bộ chạy bộ cộng đồng An Sương Runners. Cả hai đăng ký cự ly 42 kilômét vào ngày hôm sau. Anh Thêm nói lý do tham gia là thấy trò chơi thú vị và muốn góp một hoạt động bổ ích cho cộng đồng.

Thể thức cõng vợ không phải sản phẩm riêng của làng chạy Việt Nam. Nó bắt nguồn từ eukonkanto, trò chơi dân gian Phần Lan, về sau được chuẩn hóa thành giải đấu với đường chạy dài 253,5 mét kèm chướng ngại vật. Ở phiên bản đỉnh cao, những cặp mạnh nhất hoàn thành quãng đường trong khoảng 60 giây, tức tốc độ gần bốn mét mỗi giây. Khoảng cách giữa 1,1 và 4 mét mỗi giây là toàn bộ câu chuyện của thể thức này.

Cơ thể học của một cuộc đua có tải

Cuộc đua cõng vợ ở Cần Giờ đo sức chịu tải, chứ không đo tốc độ. Khi mang thêm 40 đến 50 kilôgam, cơ thể buộc phải thay đổi cơ chế vận động. Sải chân ngắn lại để giảm thời gian chịu lực trên mỗi chân. Đầu gối khuỵu nhiều hơn bình thường, hạ thấp trọng tâm và tăng góc gập khớp. Cột sống chịu lực nén dọc, cơ lưng và cơ bụng phải gồng liên tục để giữ thăng bằng cho cả hai người. Nhịp thở nhanh hơn, tần số bước tăng trong khi biên độ bước giảm. Kết quả là một dáng chạy nằm đâu đó giữa đi bộ có tải và chạy chậm.

Mô tả kỹ thuật mà ban tổ chức và người trong cuộc đưa ra — bước ngắn, đầu gối khuỵu — khớp với con số 1,1 mét mỗi giây. Điều đó cũng cho thấy phần lớn các cặp đôi không bước vào đường chạy với tâm thế ganh đua, mà hoàn thành nó trong tinh thần xã giao. Ba phút cho 200 mét là kết quả của một cuộc dạo chơi có tải. Và như thế thì hoàn toàn hợp lý.

Ở tầng cấu trúc, đây là một phễu thu hút người tham gia. Cự ly 42 kilômét là sản phẩm chủ lực. Cuộc đua cõng vợ là mồi câu truyền thông. Hai cự ly trẻ em 1,5 và 3 kilômét là hạt giống cho tương lai. Một ngân hàng đứng tên tài trợ, hàng trăm khán giả địa phương đứng xem, và những bức ảnh cõng nhau qua vạch đích được chia sẻ trên mạng xã hội. Mô hình marathon lễ hội này đã trở thành công thức quen thuộc ở các thị trường chạy bộ đang phát triển, nơi ban tổ chức tối ưu cho hình ảnh truyền thông song song với việc bán suất tham dự.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các giải chạy phong trào trong nhiều năm, tôi nhận thấy một chi tiết nhỏ thường bị bỏ qua trong các bản tin về sự kiện kiểu này: chất lượng của khâu an toàn. Ở Cần Giờ, một em nhỏ khóc giữa đường chạy 1,5 kilômét và được các pacer dìu về đích. Chi tiết ấy nói lên rằng công tác hộ tống và giám sát trẻ đã được vận hành đúng cách. Với một giải có hàng trăm trẻ em tham gia, đó là thước đo đáng tin hơn mọi con số truyền thông.

Một điểm kỹ thuật nữa cần được ghi nhận: tháng Chín ở Nam Bộ là giai đoạn nắng gắt và độ ẩm cao. Việc chạy 42 kilômét ngay sau một cuộc đua chịu tải, dù chỉ 200 mét, đặt ra yêu cầu về bù nước, kiểm soát thân nhiệt và bố trí y tế dọc đường. Đây là rủi ro vật lý và môi trường, không phải rủi ro thành tích.

Một tầng nghĩa chưa được gọi tên

Tên gọi của thể thức đáng để dừng lại vài giây. "Cõng vợ" đặt người phụ nữ vào vị trí hành lý — trong luật thi đấu quốc tế, người được cõng thậm chí được gọi thẳng là "the payload", tức kiện hàng. Bản gốc Bắc Âu cũng vậy, nên đây không phải lỗi riêng của ban tổ chức Việt Nam. Nhưng một trò chơi được duy trì năm năm liên tiếp, có tài trợ, có khán giả, có ảnh báo chí, thì cách nó gọi tên con người cũng trở thành một phần thông điệp.

Trong khi đó, vào ngày hôm sau, hàng trăm phụ nữ xuống đường chạy 42 kilômét ở Cần Giờ. Họ tự mang lấy trọng lượng của chính mình qua bốn mươi hai cây số, không ai cõng ai. Những hình ảnh ấy xuất hiện mỏng hơn nhiều so với một tấm ảnh cõng nhau qua vạch đích.

Giá trị thương mại của một sự kiện thể thao và giá trị thi đấu của nó hiếm khi trùng nhau. Ở đây, khoảng cách ấy lộ ra rõ: một trò chơi 200 mét tạo ra lượng tương tác truyền thông lớn hơn hẳn, trong khi giá trị thi đấu của nó bằng không — không có chuẩn thành tích, không có xếp hạng, không có danh hiệu nào để so sánh. Nhận định này không nhằm hạ thấp niềm vui của đôi vợ chồng chiến thắng. Nó chỉ đặt mọi thứ vào đúng chỗ: chúng ta đang xem một lễ hội cộng đồng, và nên gọi nó bằng đúng cái tên đó.

Phía sau ánh đèn sân vận động, những người phụ nữ thì thầm điều cả thế giới chưa nghe.

Điều còn lại sau vạch đích

An Sương Runners sẽ còn đưa thành viên đến nhiều giải chạy khác. HDBank Green Marathon sẽ còn tổ chức cuộc đua cõng vợ lần thứ sáu, thứ bảy. Điều đáng theo dõi nằm ở chỗ liệu những cự ly dành cho trẻ em có tiếp tục được đầu tư, và liệu những người phụ nữ chạy 42 kilômét ở Cần Giờ có nhận được phần ánh sáng tương xứng với quãng đường họ đã bỏ ra hay không.

Bình đẳng giới trong thể thao không phải trận chiến với đàn ông, mà là trận đấu với định kiến.

Đường chạy không chỉ nhớ những bước chân nhanh nhất, mà còn nhớ những bàn tay đỡ ai đó đứng dậy. Một giải chạy cộng đồng được đo bằng số trẻ em học được cách chạm vạch đích đầu tiên, bằng số người lớn tìm thấy nhóm chạy của mình, chứ không bằng số lượt chia sẻ của một tấm ảnh. Cần Giờ đã làm được phần đầu. Phần còn lại thuộc về những mùa giải sau.