Hai điểm, ba trận thua và một người bạn lên tiếng: Tottenham đang mất điều quan trọng hơn bảng xếp hạng

Có một âm thanh mà bảng tỉ số không bao giờ kể lại. Sau khi trọng tài thổi còi kết thúc trận đấu, khi ánh đèn sân vận động bắt đầu tắt dần, khán đài thường buông ra một tiếng thở dài dài hơn cả trận đấu. Tôi đã nghe tiếng thở dài ấy ở những nơi khác nhau trên thế giới, và tôi đang nghe thấy nó ngay lúc này, ở một góc rất cụ thể của nước Anh, nơi Tottenham đang đứng thứ ba từ dưới lên với hai điểm sau năm vòng đấu.

Tôi gọi đó là “bóng đá vắng”. Không phải bóng đá thiếu bàn thắng, mà là khoảng trống nằm giữa những sự kiện mà mọi người vẫn ghi lại: giữa cú chạm bóng, giữa tiếng hét của huấn luyện viên, giữa ánh mắt của cầu thủ khi nhìn lên bảng điện tử. Trận đấu vắng khán giả không vắng âm thanh; có tiếng bước chân, tiếng huấn luyện viên hét, và tiếng trái tim sợ hãi. Nhưng hôm nay, tôi muốn nói về một thứ còn vắng hơn cả bóng đá: đó là bản sắc.

Tottenham bắt đầu mùa giải này như một đội bóng chưa biết mình là ai. Kết quả sau năm trận không thể gọi là khủng hoảng theo nghĩa thống kê, nhưng nó đủ để kéo mọi người vào một cuộc tranh luận về tương lai của huấn luyện viên. Ba trận thua, hai điểm, vị trí thứ ba từ dưới lên. Dữ liệu còn nhỏ, mẫu còn mỏng, nhưng câu chuyện đã được viết bằng giọng rất lớn. Người viết bài này không phải là tôi, mà là Lele Adani, một người tự xưng là bạn thân và là người ủng hộ lớn của Roberto De Zerbi.

Adani lên tiếng trên X, trang mạng xã hội nơi những áp lực truyền thông thường bắt đầu trước khi bước xuống mặt sân. Ông không hét lớn. Ông nói một câu có vẻ lịch sự: đội bóng của De Zerbi chưa tạo ra được bản sắc, những màn trình diễn thường buồn tẻ và thiếu sự trôi chảy. Ông kết luận bằng ba chữ ngắn gọn: “Làm việc, thật nhiều.” Tin tức ngay lập tức trở thành một câu chuyện. Nhưng tôi, một người đã ngồi trong các sân bóng suốt nhiều thập kỷ từ Jakarta đến những vùng quê xa xôi, nhìn thấy ở đây một điều khác hẳn.

Điều đầu tiên cần đặt lên bàn cân không phải hai điểm, không phải ba trận thua. Điều đầu tiên là danh tính của người chê bai. Nếu Adani là một kẻ thù, câu nói của ông sẽ là lời tuyên chiến. Nhưng ông là bạn thân của De Zerbi, một người hiểu rõ triết lý của nhà cầm quân người Italia hơn hầu hết các bình luận viên khác. Khi một người bạn thân nói đội bóng thiếu bản sắc, đó là một tín hiệu. Không phải tín hiệu của sự phản bội, mà là tín hiệu của một mối lo đã được ấp ủ từ lâu.

Tôi đã theo dõi nhiều trận đấu của những đội bóng do De Zerbi dẫn dắt. De Zerbismo, cái tên người ta đặt cho triết lý của ông, luôn xoay quanh việc triển khai bóng từ phần sân nhà, chấp nhận rủi ro cao ở khu vực khởi phát, kéo đối thủ vào bẫy pressing rồi đánh vào khoảng trống sau lưng họ. Những hậu vệ biên của ông thường không nằm ở biên mà bó vào trong để tạo ra quá đông người ở trung lộ. Bóng được luân chuyển với nhịp điệu chậm rãi, kiên nhẫn, như thể đội bóng đang thở. Nhưng thở thôi chưa đủ nếu không ai biết mình đang thở vì điều gì.

Trong phân tích của tôi, điều mà Adani chỉ ra không phải là một sai lầm chiến thuật đơn lẻ. Ông không nói De Zerbi chọn sai đội hình, cũng không nói ông đặt sai vị trí cho một cầu thủ nào đó. Ông nói đội bóng chưa có bản sắc. Một đội bóng chưa có bản sắc thì không thể chơi thứ bóng đá như De Zerbi mong muốn, bởi lối chơi của ông là một thứ ngôn ngữ. Muốn nói được ngôn ngữ đó, các cầu thủ phải cùng một hệ quy chiếu, cùng một sự hiểu biết về không gian, về thời điểm di chuyển, về cách xử lý khi bị đối thủ áp sát.

Nhận định cốt lõi của tôi là: lời chỉ trích của Adani là một chẩn đoán về giai đoạn hòa trộn hệ thống, không phải một bản án kết tội triết lý bóng đá của De Zerbi. Khi một huấn luyện viên mới đến một đội bóng mới, luôn có một khoảng thời gian chiến lược gia đang cố gắng xếp chồng những ý tưởng lên một bức tranh chưa hoàn thiện. Những cầu thủ vốn quen với lối đá túc tắc bỗng phải học cách đối mặt với áp lực ngay trước khung thành. Những hậu vệ vốn không dám chơi bóng ngắn bỗng bị yêu cầu trở thành những nhạc trưởng bất đắc dĩ. Quá trình này cần thời gian, nhưng bóng đá đỉnh cao không bao giờ dư dả thời gian.

Điều khiến câu chuyện Tottenham trở nên đặc biệt là sự lệch pha giữa tầm vóc của đội bóng và vị trí hiện tại của họ trên bảng xếp hạng. Tottenham được xếp vào nhóm những đội bóng lớn của Premier League, một đội bóng có doanh thu, cơ sở vật chất và thương hiệu vượt xa một cuộc chiến trụ hạng. Khi một đội bóng như vậy rơi xuống nhóm cuối bảng, áp lực không tăng theo cấp số cộng mà tăng theo cấp số nhân. Người hâm mộ không chỉ thất vọng vì hai điểm; họ thất vọng vì sự mâu thuẫn giữa những gì họ tin về đội bóng và những gì họ đang nhìn thấy. Chính sự mất cân bằng ấy tạo ra một thứ mà tôi gọi là sự bất đối xứng về kỳ vọng.

Nhưng chúng ta hãy dừng lại một chút và nhìn vào thứ không có trong tất cả những lời bình luận ồn ào: dữ liệu. Không có xG, không có xGA, không có PPDA, không có tỷ lệ chuyền bóng chính xác, không có bất kỳ con số quá trình nào được nhắc đến. Tất cả những gì chúng ta có là kết quả: hai điểm sau năm trận, ba trận thua, và một mô tả cảm tính rằng đội bóng thiếu sự trôi chảy. Điều đó có nghĩa là cuộc tranh luận đang diễn ra trên nền tảng của định kiến và cảm xúc, chứ không phải trên nền tảng của kiến thức. Trong bóng đá hiện đại, nếu không có dữ liệu quá trình, chúng ta chỉ đang nhìn vào bệnh án mà không bao giờ nhìn vào kết quả xét nghiệm.

Tôi không nói hai điểm sau năm trận là một điều tốt. Hãy gọi đúng tên sự việc: 2 điểm sau 5 trận là thất bại, không có cách nói nào khác. Nhưng năm trận đấu là một mẫu thống kê rất nhỏ, dễ bị biến dạng chỉ sau một hoặc hai trận đấu. Một đội bóng có thể chơi tệ trong năm trận liên tiếp nhưng vẫn có những chỉ số kỳ vọng bàn thắng rất cao, và ngược lại, một đội bóng có thể ghi được bảy điểm từ những pha bóng may mắn mà lối chơi lại rối rắm. Nếu chúng ta chỉ nhìn vào kết quả, chúng ta đang tự đánh lừa chính mình.

Câu chuyện của Tottenham ở thời điểm này không phải là một cuộc khủng hoảng nội bộ theo nghĩa phòng thay đồ bùng nổ. Không có thông tin về mâu thuẫn giữa cầu thủ và huấn luyện viên, không có dấu hiệu của một cuộc nổi loạn ngầm. Thứ duy nhất chúng ta có là lời của một người bạn nói rằng đội bóng chưa có bản sắc. Và chính việc người bạn thân đó lên tiếng công khai mới là điều đáng suy nghĩ. Nếu bên trong câu lạc bộ thực sự bình yên, một người bạn thân của huấn luyện viên sẽ không cần phải lên mạng xã hội để nói về sự thiếu bản sắc. Anh ta có thể nói chuyện trực tiếp. Việc anh ta chọn nói ra nơi công cộng, dù bằng một giọng rất nhẹ nhàng, cho thấy rằng điều này đã được thừa nhận ở mức độ sâu hơn những gì công chúng biết.

Ông ấy có thể đang câu giờ cho De Zerbi. Trong bóng đá, một lời chỉ trích được đóng khung bằng sự tôn trọng thường mua thời gian nhiều hơn một cuộc tấn công trực diện. Nhưng nó cũng đặt ra một cột mốc rất rõ ràng: nếu sau hai trận đấu tới, Tottenham vẫn không cho thấy một khuôn mặt rõ ràng, câu chuyện sẽ đổi tên từ “cần thêm thời gian” thành “đã đến lúc thay đổi”. Đó là cách mà những lời cảnh báo của những người bạn ngọt ngào nhất thường vận hành trong nghề của tôi.

Tôi cũng muốn nói về sự nhiễu loạn thông tin. Trong dữ liệu mà chúng ta có, có một chi tiết khiến tôi phải dừng lại: Tottenham được miêu tả là đứng thứ ba từ dưới lên trên bảng xếp hạng Premier League, nhưng cùng lúc đó, một đội bóng tên Coventry lại được nhắc đến như đối thủ sắp tới. Coventry là một đội bóng đang chơi ở giải hạng Nhất. Sự xuất hiện của họ bên cạnh những trận đấu ở Premier League cho thấy một trong hai khả năng: hoặc đây là một trận đấu thuộc một giải đấu cúp, hoặc dữ liệu gốc đang bị trộn lẫn. Nếu thứ chúng ta đang dựa vào còn chưa chắc chắn, câu chuyện chúng ta kể càng phải khiêm nhường hơn.

Đây chính là lúc tôi muốn dùng một câu chuyện của chính mình. Người ta thống kê bóng đá bằng những con số khổng lồ, hàng trăm triệu euro cho một bản hợp đồng, hàng tỷ đồng cho một hợp đồng tài trợ, những bảng cân đối kế toán dày cộp. Nhưng số 222 triệu không nằm trong bảng cân đối kế toán, nó nằm trong tim của hàng triệu người. Tôi đã học được điều đó từ một bài viết về một bản hợp đồng chuyển nhượng khổng lồ nhiều năm trước, khi tôi quyết định không viết về số tiền mà viết về cậu bé đã từng xỏ dép tổ ong trên những bãi biển quê nhà. Bóng đá không bao giờ được đo bằng những con số trên giấy tờ, nó được đo bằng những gì ở lại trong tim người hâm mộ sau khi mọi con số bị lãng quên.

Với Tottenham, hai điểm sau năm trận chắc chắn sẽ bị lãng quên nếu họ tìm lại được bản sắc. Nhưng nếu họ không tìm lại được, hai điểm đó sẽ trở thành một dấu mốc trong một câu chuyện dài hơn, một câu chuyện về việc một đội bóng lớn đánh mất chính mình trước sự chứng kiến của tất cả mọi người. Tôi không muốn lãng mạn hóa thất bại. Tôi không muốn biến hai điểm thành một bi kịch đẹp đẽ. Tôi chỉ muốn nhắc lại rằng chúng ta đang ở rất sớm của mùa giải, và mọi kết luận lúc này đều là kết luận vội vã.

Bóng đá luôn cần một “tội đồ”. Khi đội bóng thi đấu tệ, người ta tìm người để đổ lỗi, và huấn luyện viên là lựa chọn dễ dàng nhất. Nhưng nếu chúng ta đọc kỹ lời của Adani, chúng ta sẽ thấy ông không nói De Zerbi cần bị sa thải. Ông nói đội bóng cần làm việc, thật nhiều. Đó là lời của một người tin rằng vấn đề nằm ở quá trình, không nằm ở con người. Lời nói đó có thể cứu De Zerbi, nhưng nó cũng có thể trở thành một lưỡi dao nếu Tottenham tiếp tục trượt dài.

Người ta nhớ bàn thắng, nhưng tôi viết về người đã dâng bàn thắng ấy cho đời bằng một cú chạm lầm lỡ. Trong câu chuyện của Tottenham lúc này, bàn thắng không phải là thứ quan trọng nhất. Thứ quan trọng nhất là cách đội bóng xử lý cú chạm lầm lỡ mang tên khởi đầu chậm chạp ấy. Nếu họ xem nó như một phần của quá trình, họ có thể vượt qua. Nếu họ xem nó như một dấu hiệu cho thấy triết lý của De Zerbi không phù hợp với đội bóng, thì bất kỳ kết quả nào trong hai trận tới cũng sẽ chỉ làm dày thêm cuộc tranh luận.

Fulham và Coventry không phải là những cái tên có sức nặng truyền thông lớn, nhưng chúng trở thành hai cửa sổ duy nhất để nhìn vào tương lai trước mắt. Nếu Tottenham chơi với một khuôn mặt rõ ràng, nếu quả bóng lăn nhanh hơn, nếu những cầu thủ di chuyển như thể họ hiểu nhau từ lâu, câu chuyện sẽ đảo chiều. Nếu đội bóng vẫn mờ nhạt, hai trận đấu này sẽ trở thành hai chứng cứ quan trọng trong bộ hồ sơ vụ án mang tên “bản sắc”.

Tôi muốn kết thúc bằng một câu hỏi. Liệu bản sắc có phải là thứ có thể đóng băng trong ký ức như một bàn thắng đẹp, hay là một thứ cần được nuôi dưỡng từng ngày trong những buổi tập lặng lẽ, nơi không có khán giả, không có máy quay, không có những dòng phân tích? Tottenham không thiếu tiền, không thiếu cầu thủ giỏi, cũng không thiếu một huấn luyện viên từng được ca ngợi khắp châu Âu. Tottenham thiếu thứ đơn giản nhất trong bóng đá: sự hiểu nhau đến từ những giờ làm việc thầm lặng. Hãy nhìn vào hai trận đấu sắp tới không phải để tìm kiếm bàn thắng, hãy nhìn vào đó để tìm kiếm dấu hiệu của một bản sắc đang được hồi sinh. Tất cả những gì chúng ta cần làm lúc này là lắng nghe, thật kỹ, tiếng thở dài có thể biến thành tiếng hát.